బళ్లారి

బళ్లారి

పేరుకు సంబంధించి మూడు కథలు ప్రచలితంలో ఉన్నాయి. దేవతల రాజైన ఇంద్రుడు బల్లాసురుడనే రాక్షసుడిని సంహరించాడని, అక్కడి నుండి బల్ల అరి కలిసి బళ్లారి అయిందని ఒక కథ చెబుతుంది. మరో కథ ప్రకారం ఒక వ్యాపారి తన వద్ద ఉన్న ధాన్యం కొలిచే బళ్లను తిప్పితే కింద శివలింగం దర్శనమిచ్చింది, అప్పటి నుండి అక్కడ బల్లేశ్వర దేవాలయం ఏర్పడి ఆ ప్రాంతానికి బళ్లారి అనే పేరు వచ్చిందని నమ్ముతారు. బలారి అనే దేవత పేరు నుండి కూడా ఈ పేరు వచ్చి ఉండవచ్చని కొందరు భావిస్తారు, పూర్వం ఈ ప్రాంతాన్ని వల్లారి, వల్లాపురి అని కూడా పిలిచేవారు. నియోలిథిక్ కాలానికి చెందిన నాగరికత ఆనవాళ్లు సంగనకల్లు, కురుగోడు వంటి ప్రాంతాల్లో బూడిద దిబ్బల రూపంలో, రాతి పనిముట్ల రూపంలో లభించాయి, ఆ తర్వాత ఈ నేలను మౌర్యులు, శాతవాహనులు, కదంబులు, చాళుక్యులు, హొయసలులు వరుసగా పాలించారు.

బళ్లారి కీర్తిని శిఖరాగ్రానికి చేర్చినది విజయనగర సామ్రాజ్యం. 1336 నుండి 1565 వరకు ఈ ప్రాంతం విజయనగర సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది, తుంగభద్రా నది తీరంలో విజయనగర రాజధాని వెలసినప్పుడు బళ్లారి దానికి ఉత్తరాన కాపలా కేంద్రంగా నిలిచింది. ఆ సమయంలో ఇక్కడి పాలకుడైన హండే హనుమప్ప నాయకుడు బళ్లారి గుడ్డ అనే ఏకశిలా కొండపై భవ్యమైన కోటను నిర్మించాడు, ఇది ప్రపంచంలోనే రెండో అతిపెద్ద ఏకశిలా కొండ. 1565లో తళ్లికోట యుద్ధంలో విజయనగర సామ్రాజ్యం పతనమైన తర్వాత బళ్లారి పాళేగాళ్ల అధీనంలోకి వెళ్లింది. అంతకుముందే ఈ ప్రాంతం రామాయణానికి కూడా సంబంధం ఉన్నదని భక్తులు నమ్ముతారు, తుంగభద్రా నదికి ఆవల ఉన్న అనేగొండి దగ్గర అంజనాద్రి కొండపై ఆంజనేయుడు జన్మించాడని పురాణగాథలు చెబుతాయి.

1678లో కొద్దికాలం బళ్లారి మరాఠాల పాలనలో ఉంది. 1775లో పాళేగాడైన దొడ్డప్ప హైదర్ అలీ సహాయంతో బసాలత్ జంగ్ ను ఓడించాడు, అప్పుడు హైదర్ అలీ ఈ కోటను స్వాధీనం చేసుకుని దాన్ని పునర్నిర్మించి పైకోట, కిందికోటలుగా విస్తరించాడు. ఈ కోటలో ఫ్రెంచ్ ఇంజినీరుల సాయంతో నిర్మించిన గ్రానైట్ కట్టడాలు నేటికీ కనిపిస్తాయి, వాటిలో సువర్ణ దేవాలయం, జలకన్నె గుడి ప్రసిద్ధం. తర్వాత ఈ ప్రాంతం టిప్పు సుల్తాన్ చేతిలోకి వెళ్లి, 1792లో మూడో ఆంగ్లే మైసూరు యుద్ధంలో టిప్పు ఓడిపోవడంతో బళ్లారి నైజాంకు చెందింది. 1800లో నైజాం సందర్భానుగుణంగా ఈ ప్రాంతాన్ని బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి అప్పగించాడు, అప్పటి నుండి బళ్లారి మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో భాగమై 1956లో రాష్ట్రాల పునర్విభజన తర్వాత కర్ణాటకలో కలిసింది.

నేటి బళ్లారి రాష్ట్రంలోని ప్రధాన పారిశ్రామిక కేంద్రాలలో ఒకటి, ఇక్కడి సమీపంలో బొలారి, సండూరు ప్రాంతాల్లో కనిపించే ఇనుము, ఉక్కు గనులకు ఇది ప్రసిద్ధి. మంచినీటి చెరువుల వ్యవస్థ, ప్రచురంగా పండే పత్తి దీని సంపదకు మరో ఆధారం, అందుకే దీన్ని భారతదేశపు జీన్స్ రాజధాని అని పిలుస్తారు. బళ్లారికి కేవలం 64 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న హంపి విజయనగర అవశేషాలు యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తింపు పొందాయి, ఈ రెండు కొండలు బళ్లారి గుడ్డ అనే ఫోర్ట్ హిల్ మరియు కుంబార గుడ్డ అనే ఫేస్ హిల్ నేటికీ నగరానికి చారిత్రక గుర్తులుగా నిలిచి ఉన్నాయి.

Source : https://qr.ae/pFlQOt

Category:
Telugu

Posted on:
October 23rd, 2026